Του καθηγητή Γιώργου  Πιπερόπουλου

     Παιδιά σε ΑΕΙ,
ΤΕΙ, Μέση Εκπαίδευση βιώνουν στρες Εξετάσεων, τα Κόμματα στρες Εθνικών Εκλογών
και οι ποδοσφαιρόφιλοι στρες EURO-2012…

     Το λαϊκό
τραγούδι περιγράφει εύστοχα τη σχέση ανάμεσα στον δάσκαλο που χρειάζεται το
αστέρι του για να επιβεβαιωθεί επαγγελματικά και στον μαθητή που θέλει να διαπρέψει:
«ο πιο καλός ο μαθητής ήμουν εγώ στην τάξη, κι δάσκαλοί μου με είχανε μη βρέξει
και μη στάξει…» Και πάντοτε κάποιοι συμμαθητές θα υποβαθμίζουν τους «πρώτους»
με χαρακτηρισμούς βαθμολαγνείας ή αποκαλώντας τους «φυτά» και «κοράκια».

      Η αλήθεια
είναι ότι η «πρωτιά» αναδεικνύει τους ζηλιάρηδες με το «σύμπλεγμα της αλεπούς» που…
«όσα δεν φτάνει τα κάνει κρεμαστάρια» αλλά και την ιδιαιτερότητα της

    Το σχολείο,
όπως αργότερα το πανεπιστήμιο ή το ΤΕΙ 
αποτελούν μια πράξη στο καθημερινά εξελισσόμενο, πολύχρονο δράμα της
ζωής όπου ισχύουν  οι ίδιοι κανόνες: οι
πολλοί μένουν στην αφάνεια και αρκούνται στην αναγνώριση που τους προσφέρει
ένας περιχαρακωμένος κύκλος επιδόσεων, φίλων και  θαυμαστών, μερικοί ξεφεύγουν από την αφάνεια,
δεσπόζουν στο κέντρο της ομάδας 
απολαμβάνοντας όσα προσκομίζει η διαπίστωση ότι είναι …χρυσές
μετριότητες. Ελάχιστοι είναι εκείνοι που θέτουν ως στόχο την κορυφή, που θέλουν
να διαπρέψουν, να ξεχωρίσουν, να πρωτεύσουν όντας έτοιμοι να υποστούν τις
μύριες θυσίες, ταλαιπωρίες, πικρίες και στερήσεις ακόμη και την «καλοπροαίρετη»
σκωπτική προσέγγιση των υπολοίπων συμμαθητών που έμμεσα τους προωθεί στην ψηλότερη
κορφή του συμβολικού Όλυμπου διαφοροποιώντας τους από την υπόλοιπη ομάδα…

       Κάθε φορά
που συνομιλώ  με παιδιά που πρωτεύουν
διαπιστώνω  ότι έχουν έντονο μέσα τους,
πέρα από τον ψηλό δείκτη νοημοσύνης, και τη  θεμελιακή ψυχοκίνηση της ανάγκης για
αναγνώριση, διάκριση και επιτυχία!

       Γονείς και
παιδιά συχνά με ρωτούν «ο προικισμένος 
μαθητής, αυτός ή αυτή που σήμερα πρωτεύει σε εξετάσεις στο σχολείο ή σε
πανελλήνια κλίμακα  και αύριο θα
εξελιχθεί σε μεγάλο  επιστήμονα ή
επιτυχημένο επιχειρηματία ή τεχνίτη, ο δημιουργικά προικισμένος έφηβος,  γεννιέται ή γίνεται;»

       Και χωρίς να με γοητεύουν οι «δελφικοί χρησμοί»
απαντώ  στερεότυπα: «και γεννιέται…και γίνεται!…»

     Στη
μορφοποίηση της συμπεριφοράς μας εμπλέκονται τρείς αλληλένδετοι παράγοντες: ο
βιολογικός, ο ψυχολογικός και ο κοινωνιολογικός. Στο βαθμό που την ατομική μας συμπεριφορά
την περιορίζουν, την επηρεάζουν και την διαμορφώνουν συγκεκριμένες βίο-ψυχό-κοινωνικές
διεργασίες μοιάζουμε σαν άτομα…Με αλλά λόγια καλοί, μέτριοι και κακοί,
μαθητές έχουν κοινό τον πυρήνα της υπαρξιακής τους ταυτότητας, είναι όλοι
τους  παιδιά μας και ταυτόχρονα
είναι  ο καθένας τους μια ανεπανάληπτη μονάδα!

    Η διαμάχη ανάμεσα
στους υποστηρικτές της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος στο θέμα της ποιοτικής
και ποσοστιαίας σημασίας του ενός από τους δυο παράγοντες στην τελική διαμόρφωση,
στην απόληξη που αποτελεί και επίδοση κάθε καλού, μέτριου ή κακού μαθητή  είναι, σχεδόν, πανάρχαια. Γονείς,
εκπαιδευτικοί και επιστήμονες της συμπεριφοράς 
προβληματιζόμαστε, ο καθένας  για
τους δικούς του  λόγους με το θέμα.

    Η αναδυομένη σε
διεθνή κλίμακα θεώρηση των δυο παραγόντων, της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος,
ως αλληλοεπιδρώντων και όχι ως προσθετικών για τη διαμόρφωση της συμπεριφοράς κάθε
άτομου, μολονότι μπορεί να χαρακτηρισθεί ως 
«Μακεδονική Λύση του Γόρδιου δεσμού» προσφέρει την απαιτουμένη σφαιρική,
συνθετική άποψη για την ορθολογιστική αντικειμενική ανάλυση και αξιολόγηση της ατομικής
ανθρώπινης συμπεριφοράς που χαρακτηρίζεται ως ΤΑΛΕΝΤΟ…

    Ξεπερνώντας την
ικανή δόση καλοπροαίρετης ειρωνείας που εμπεριέχει, πιστεύω ότι δίνει την  απαραίτητη διάσταση στην συνεχιζόμενη επιστημονική
διαμάχη των υποστηρικτών της κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος άποψη του
Άλμπερτ Αϊνστάιν που δήλωσε «Μεγαλοφυΐα είναι το άθροισμα δυο και μονό παραγόντων
όπου το 1 τοις εκατό είναι η ευφυΐα και το 99 τοις εκατό …ιδρώτας!»

    Στο χώρο της
Παιδείας στις επιστήμες, στις Τέχνες, στο Εμπόριο, στα Σπορ αναμφίβολα βοηθά το
να γεννηθεί κανείς με ταλέντο, αλλά αυτό από μόνο του δεν φτάνει. Και αντίστροφα,
καμιά κοινωνική διάκριση, μέσο ή μεροληψία, ακόμη και η κατάχρηση δεν μπορούν
να αντικαταστήσουν το ταλέντο όταν αυτό λείπει…

    Με άλλα λόγια ο
πρώτος μαθητής, ο μεσαίος μαθητής όπως και ο τελευταίος ΚΑΙ γεννιέται ΚΑΙ γίνεται..

    Τελικά, όμως, η
ζωή του καθένα  μας, από την αρχή ως το
τέλος μας, αποτελεί μια ξέχωρη κουκίδα μέσα στα εκατομμύρια άλλων που στο
σύνολό τους συνθέτουν «το μωσαϊκό», την προσωπογραφία ενός λαού. Ερχόμαστε στον
κόσμο φορτωμένοι με κληρονομικές προδιαθέσεις που μας επιφύλαξε η φύση καθώς διάλεξε
στη γονιμοποίηση του ωαρίου από το σπερματοζωάριο μερικά από τα χαρακτηριστικά του
κάθε γονιού μας και δημιουργούμε βιώματα επηρεασμένοι από το κοινωνικό, το
ψυχολογικό, το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε, δρούμε και
ωριμάζουμε.

   Στην υπαρξιακή
ψυχολογία η ζωή αποτελεί μια παρένθεση που στοχεύει στην αναίρεση του
προκαθορισμένου τέλους, στο να μετριάσει την άδικη μοίρα κάθε ζωντανού
οργανισμού, με την παρεμβολή μιας σειράς νοημάτων και πράξεων που ελπίζουμε ότι
θα απαλύνουν το σοκ της ανυπαρξίας.

   Από τη στιγμή που γεννιόμαστε βρισκόμαστε
αντιμέτωποι με το θάνατο, από τη στιγμή που ανατέλλει στο στερέωμα των
ανθρώπινων υπάρξεων η προσωπική μας ύπαρξη αρχίζει και ο αγώνας για δημιουργία
πριν την αναπόφευκτη δύση…

   Στο μέτρο που
για την καθαρά οντολογική μας ύπαρξη πασχίζουμε να γεμίσουμε με νοήματα την
παρένθεση της προσωπικής μας ζωής δημιουργούμε την προσωπική μας ιστορία
διευρύνοντας τους κύκλους των γνωριμιών, δημιουργώντας καριέρες και κοινωνικές
δραστηριότητες, συσσωρεύοντας υλικά αγαθά και απολαμβάνοντας την
αναγνώριση.      

     Οι κοινωνίες
(με εξαίρεση τις ουτοπίες όπως την ΠΟΛΙΤΕΙΑ του Πλάτωνα) και ιδιαίτερα η
ψευδεπίγραφη σοσιαλδημοκρατία που μας ισοπεδώνει στον χαμηλότερο κοινό
παρονομαστή για αποφυγή δημιουργίας συμπλεγμάτων «κατωτερότητας»  στους λιγότερο προικισμένους ελαχιστοποιεί και
τις προσφορές σε ολάκερο το κοινωνικό σύστημα των πραγματικά προικισμένων και
ταλαντούχων!

      Πριν μερικές
δεκαετίες στην Αμερική είχε επικρατήσει 
η άποψη  να δίνεται
μεγαλύτερη  σημασία στον μαθητή που έχει αξιόλογες
επιδόσεις σε συνδυασμό με πολλές κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες και
ΟΧΙ στον μαθητή που περιχαρακώνει τον εαυτό του αποκλειστικά στην πρωτιά των
βαθμών. Πιστεύω ότι αυτή η τάση χρειάζεται να υιοθετηθεί  από παιδιά και  δασκάλους στο 
σύγχρονο  ελληνικό παιδαγωγικό
σύστημα γιατί έτσι θα προβληθεί στον 21ο αιώνα και η Ελλάδα …

     Φυσικά ποτέ
δεν θα λείψουν  από ανάμεσά μας «φυτά και
κοράκια» που ανέκαθεν  βηματίζουν στον
ήχο ενός διαφορετικού…τυμπανιστή!

     Οφείλουμε εμείς
ως σώφρονες παιδαγωγοί, δάσκαλοι ΟΛΩΝ των βαθμίδων και στελέχη του κοινωνικού
συστήματος, να τους αμείβουμε για τον κόπο και τις προσωπικές τους θυσίες που ευνοούν
θετικά όλο το κοινωνικό σύστημα.  

του Δρ Φώτη
Φυτσιλή*

Η οικονομική κρίση επανέφερε
στο δημόσιο διάλογο θεμελιώδη ερωτήματα που είχαμε θέσει στο περιθώριο του
ενδιαφέροντος, ως αυτονόητα ως προς τις απαντήσεις τους ή ως ανεπίκαιρα. Ένα
από τα σημαντικότερα, κατά τη γνώμη μου, έχει να κάνει με τα όρια του εθνικού
μας συμφέροντος. Καθώς το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευρύ, θα προσπαθήσουμε να το
προσεγγίσουμε μέσα από επιμέρους ερωτήματα. Τι ορίζουμε ως Εθνικό Συμφέρον; Πως
συμβιώνουν κράτη με διαφορετικά συμφέροντα μέσα σε μια παγκοσμιοποιημένη
κοινωνία; Ποιες και πόσο σημαντικές είναι οι υποχωρήσεις που κάνει η Χώρα μας,
ως μέλος

Ορισμός

Το εθνικό συμφέρον είναι μια πολύπλοκη έννοια που επιδέχεται πολλαπλές
και αποκλίνουσες ερμηνείες. Η δυσκολία στη χρήση αλλά και την περιγραφή του
όρου έγκειται κυρίως στο ότι δεν υπάρχει αποδεκτή μεθοδολογία στο να περιγραφεί
αποτελεσματικά και αντικειμενικά το συμφέρον ενός έθνους. Ας προσπαθήσουμε να
το ορίσουμε μέσω των χαρακτηριστικών του.

Η επιβίωση του κράτους, η ευημερία και η ασφάλεια των πολιτών είναι
βασικές παράμετροι του εθνικού συμφέροντος. Υπάρχουν όμως αμέτρητες άλλες, που
μπορούν κάτω από διάφορες συνθήκες να είναι εξίσου ή και περισσότερο
σημαντικές. Ενδεικτικά και μόνο αναφέρω τις εξής: η διεθνής οικονομική και
στρατιωτική ισχύς, η διατήρηση του εθνικού πολιτισμού, η διατήρηση ανοικτών
θαλάσσιων οδών, η διατήρηση και επέκταση του ελεύθερου εμπορίου κ.ά.

Η αξιολόγηση των προτεραιοτήτων γίνεται από την εκάστοτε ηγεσία κάθε
χώρας, που καλείται να ιεραρχήσει στην πολιτική της ατζέντα τις δράσεις που θα
προάγουν ή θα υποβαθμίσουν το κάθε ένα από τα παραπάνω ζητήματα. Σύμφωνα με τη
ρεαλιστική σχολή πολιτικής σκέψης, το εθνικό συμφέρον (πρέπει να) είναι η
βασική επιδίωξη μιας χώρας στις διεθνείς της σχέσεις.

Ακόμα και μέσα σε μια χώρα υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες για το τι
είναι ή δεν είναι «εθνικό συμφέρον». Είναι ενδιαφέρον ότι πολιτικοί του ίδιου
κράτους συχνά επικαλούνται τον ίδιο όρο για να δικαιολογήσουν τόσο παρεμβατικές
ή επιθετικές όσο και εσωστρεφείς πολιτικές. Αυτή η ασάφεια στον ορισμό της
έννοιας δεν είναι ακαδημαϊκού χαρακτήρα αλλά ουσίας, διότι κάνει αντιληπτό τον
λόγο που τα εθνικά συμφέροντα των κρατών διαφοροποιούνται. Για το λόγο αυτό
υπάρχουν διεθνείς θεσμοί, με στόχο την εξασφάλιση της ελάχιστης συναίνεσης
ανάμεσα στα κράτη για την αποφυγή συνεχών συγκρούσεων.

Παγκοσμιότητα και εθνικό συμφέρον

Η εποχή που τα πρώτα κράτη ήταν απομονωμένα και αυτάρκη πηγαίνει πολύ
πίσω στο παρελθόν. Πρώτη η Αθήνα, ως πόλη-κράτος, 2.500 χρόνια πριν, αναγνώρισε
τη δύναμη των συμμαχιών και την αναγκαιότητα ύπαρξης ενός πυκνού εμπορικού
δικτύου και αποικιών σε όλον τον τότε γνωστό κόσμο. Μια μικρογραφία αυτού που
ισχύει και σήμερα. «Η ισχύς εν τη ενώσει» είναι η αρχή που εφαρμόζεται για τη
δημιουργία των σημερινών υπερεθνικών δομών.

Οι διεθνείς οργανισμοί, όπως ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), οι
περιφερειακοί, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση ή οι θεματικοί, λ.χ. ο Παγκόσμιος
Οργανισμός Εμπορίου, προάγουν τα κοινά συμφέροντα των κρατών σε διεθνές, περιφερειακό
ή θεματικό επίπεδο, αντίστοιχα, μέσω  επίτευξης
 αμοιβαίων υποχωρήσεων και συμφωνιών.

Ακόμη όμως και καταξιωμένοι οργανισμοί με δεκαετίες παρουσίας στη
διεθνή σκηνή, όπως ο ΟΗΕ, σπανίως επεμβαίνουν στα εσωτερικά των κρατών, ενώ
προβαίνουν συνήθως σε συστάσεις σε περιόδους εθνικών κρίσεων ή διαμαχών. Ο
ρόλος τους κρίνεται ιδιαίτερα σημαντικός σε περιπτώσεις ανθρωπιστικών κρίσεων ή
φυσικών καταστροφών, όπου η παρουσία τους βοήθησε να σωθούν αμέτρητες
ανθρώπινες ζωές. Σημαντική είναι η συνεισφορά αυτών των οργανισμών σε  πανανθρώπινα θέματα, όπως αυτό της προστασίας
του περιβάλλοντος και της κλιματικής αλλαγής.

Ολόκληρη η ιστορία της ανθρωπότητας βασίζεται στην αλληλεπίδραση και
τον συγχρωτισμό των πολιτισμών. Η σταδιακή παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και
της κοινωνίας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, η οποία συνδέεται άρρηκτα με την
ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και κεφαλαίου, και την ευρεία χρήση των νέων
τεχνολογιών επικοινωνίας και δικτύωσης, έχουν πολλαπλασιάσει τις διακρατικές
προστριβές. Οι διεθνείς οργανισμοί είναι οι μόνες δομές που μεσολαβούν και
επεμβαίνουν για τη διατήρηση μιας εύθραυστης παγκόσμιας ισορροπίας.

Η συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Χώρα μας, όπως και η πλειοψηφία των σύγχρονων και αλληλεξαρτώμενων
κρατών, δεσμεύεται από τις διεθνείς συνθήκες που έχει υπογράψει και επικυρώσει,
οι οποίες μάλιστα υπερέχουν του εθνικού δικαίου, ακόμη και του Συντάγματος.
Αυτό ορίζει το ίδιο το Σύνταγμά μας στο άρθρο 28, το οποίο και αποτελεί θεμέλιο
για τη συμμετοχή της Ελλάδας στις διαδικασίες της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.  

Με την είσοδό μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) αποδεχτήκαμε πλήρως την
εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου. Αποδεχτήκαμε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο λειτουργίας
των κρατών μελών, το λεγόμενο Ευρωπαϊκό Κεκτημένο, που περιέχει Κανονισμούς,
Οδηγίες, Αποφάσεις και πρακτικές, τις οποίες συνδιαμορφώνει η Χώρα μας μέσω της
συμμετοχής της στα αντίστοιχα ευρωπαϊκά όργανα.

Παρά την παραχώρηση σημαντικών αρμοδιοτήτων του Κράτους στα κεντρικά
όργανα, κυρίως στο επίπεδο του στρατηγικού πολιτικού σχεδιασμού, το εθνικό
συμφέρον της Χώρας κάθε άλλο παρά ζημιώθηκε από τη συμμετοχή της στην ΕΕ. Όσο
και να έχει περιοριστεί η ελευθερία κινήσεων της Διοίκησης, κεντρικής και
περιφερειακής, τα οφέλη είναι πολλά,  οικονομικά
και πολιτικά: Τέσσερα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης και τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα
Προγράμματα έχουν εισρεύσει στη χώρα. Δημιουργήθηκε η Κοινή Αγορά και η ζώνη
ελεύθερης διακίνησης πολιτών Σένγκεν. Η Χώρα έγινε ισότιμος συνομιλητής των
πλέον ανεπτυγμένων κρατών.

Η Ελλάδα έκανε ένα πραγματικό οικονομικό άλμα με τη συμμετοχή της στην
ΕΕ, ασχέτως αν από ίδια λάθη δεν αξιοποιήσαμε τις ευκαιρίες που μας δόθηκαν. Σε
ένα ρευστό διεθνές περιβάλλον τα υπό ένταξη κράτη συνωστίζονται για να μπουν
στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Είναι κοντόφθαλμο να μην αναγνωρίζουμε τα οφέλη της
συμμετοχής μας σε αυτή.  

Το Εθνικό Συμφέρον της Ελλάδας

Η Ελλάδα, όπως συνέβη πολλές φορές στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν της,
βρίσκεται σε δυσχερή οικονομική κατάσταση, που έχει φέρει σε δύσκολη θέση μεγάλα
τμήματα της κοινωνίας της. Σε περιόδους κρίσης το εθνικό συμφέρον οφείλει να αποτελεί
σημείο αναφοράς. Είναι ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής, στον οποίο πρέπει να
συμφωνήσουν όλες οι πολιτικές δυνάμεις.

Ωστόσο, καθώς υπάρχουν ουσιώδεις διαφωνίες, σε μια εβδομάδα οι ίδιοι οι
πολίτες θα κληθούν να αποφασίσουν για το εθνικό συμφέρον της Χώρας. Ό,τι κι αν
επιλέξουμε θα δεσμεύσει τη Χώρα για τις επόμενες γενιές. Όμως, η μοίρα το έχει
φέρει έτσι, ώστε στη Χώρα που γέννησε τη Δημοκρατία, την ευθύνη για το μέλλον
να την έχει ο μόνος που τη δικαιούται: ο κυρίαρχος Λαός.

 ΠΗΓΕΣ

–         
Η. Ηλιόπουλος, «Εθνικό Συμφέρον και Πολιτική Εθνικής Ασφάλειας.
Θεμελιώδεις έννοιες και στο σύγχρονο διεθνές περιβάλλον», Ελληνική Εταιρία
Στρατηγικών Μελετών, 2006, http://www.elesme.gr/elesmegr/periodika/t36/t36_06.htm

–         
Byrd, Peter (1996),  «The Concise Oxford
Dictionary of Politics», Oxford
University Press, 1996

*o κ. Φώτης
Φυτσιλής (e-mail: fitsilisf@teemail.gr) είναι διδάκτωρ ηλεκτρολόγος μηχανικός
του Γερμανικού Πολυτεχνείου του Aachen και διπλωματούχος οικονομολόγος
μηχανικός του Γερμανικού Πανεπιστημίου του Hagen. Είναι επιστημονικός
συνεργάτης στην Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής των Ελλήνων. Το άρθρο δημοσιεύτηκε
στην εφημερίδα της Καρδίτσας «ΝΕΟΣ ΑΓΩΝ», στις 10.6.2012.