Ο προϋπολογισμός του 2010 αποτελεί το ξεκίνημα για την εφαρμογή ενός προγράμματος που στοχεύει στην ανάταξη της οικονομίας, στην ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής δικαιοσύνης, στη στήριξη της ανταγωνιστικότητας και ενός νέου προτύπου ανάπτυξης, στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών στο κράτος. Είναι ένας προϋπολογισμός ανάταξης, αναδιανομής και νοικοκυρέματος.
Είναι το ξεκίνημα για την αποκατάσταση του κύρους και της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής απέναντι στους πολίτες, στους Ευρωπαίους εταίρους, στις διεθνείς αγορές. Ο προϋπολογισμός του 2010 είναι η αφετηρία μιας νέας μεγάλης προσπάθειας που ξεκινά για την χώρα μας.
Πλαίσιο σύνταξης του προϋπολογισμού 2010
Ο προϋπολογισμός του 2010 έχει συνταχθεί από την νέα κυβέρνηση σε ελάχιστο χρόνο και σε εξαιρετικά δυσμενείς οικονομικές συνθήκες. Η αφετηρία μας είναι η εξής:
- Ένας δημοσιονομικός εκτροχιασμός το 2009 με το έλλειμμα που ενώ είχε προϋπολογισθεί 3,7% κατέληξε να είναι 12,7%, δηλ. 30 δις ευρώ και το δημόσιο χρέος στα 300 δις ευρώ.
- Μια οικονομία σε ύφεση, με ρυθμό ανάπτυξης το τρίτο τρίμηνο -1,6% και περίπου 100 χιλ. νέους ανέργους.
- Ένα έλλειμμα αξιοπιστίας, μια τεράστια πληγή στο κύρος της χώρας που προκάλεσε η προηγούμενη κυβέρνηση από την αρχή της θητείας της με τη δημοσιονομική απογραφή μέχρι το τέλος με τη δημοσιονομική κατάσταση που παρέδωσε.
- Ένα μεγάλο έλλειμμα εμπιστοσύνης από τις διεθνείς αγορές που φέρνει τη χώρα σε εξαιρετικά δύσκολη θέση για την κάλυψη των δανειακών αναγκών.
Οι προκλήσεις
Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον η κυβέρνηση με τον προϋπολογισμό του 2010 θέτει ως δημοσιονομικό στόχο:
- τη μείωση του ελλείμματος σε μονοψήφιο λόγο ως προς το ΑΕΠ (9,1%), και
- τη συγκράτηση της αύξησης του δημόσιου χρέους.
Ταυτόχρονα, όμως με τον προϋπολογισμό αυτό:
- στηρίζονται η ανάπτυξη και οι επενδύσεις,
- ενισχύονται οι οικονομικά ασθενέστεροι,
- βοηθούνται οι άνεργοι για να εισέλθουν στην αγορά εργασίας,
- αναλαμβάνονται δράσεις για να ανακάμψει η ανταγωνιστικότητα,
- υποστηρίζονται ουσιαστικά οι τομείς της παιδείας και της υγείας.
Και όλα αυτά χωρίς παρέκκλιση από τον στόχο της δημοσιονομικής προσαρμογής, καθώς είναι ανάγκη να συνεχιστεί η απρόσκοπτη χρηματοδότηση της οικονομίας από τις αγορές, τουλάχιστον όσο το έλλειμμα βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα.
Με τον προϋπολογισμό του 2010 η χώρα πρέπει να κερδίσει και ένα τριπλό στοίχημα:
- την ανάκτηση της αξιοπιστίας της οικονομικής πολιτικής απέναντι στους πολίτες, τους εταίρους στην ΕΕ και τις διεθνείς αγορές,
- την ανάκτηση της αξιοπιστίας των στατιστικών δεδομένων και
- την ανάκτηση της αξιοπιστίας του ίδιου του προϋπολογισμού και των στοιχείων που περιέχει.
Τα βασικά στοιχεία του προϋπολογισμού του 2010
Στον προϋπολογισμό του 2010 προβλέπεται μείωση του ελλείμματος της τάξεως των 8,4 δις ευρώ ή 3,6 μονάδες του ΑΕΠ, από το 12,7% το 2009 στο 9,1% του ΑΕΠ το 2010. Σε σχέση με το προσχέδιο, το τελικό σχέδιο του προϋπολογισμού προβλέπει μεγαλύτερη μείωση του ελλείμματος, κατά 600 εκ. ευρώ λόγω περαιτέρω περιορισμού των δαπανών.
Ταυτόχρονα εξασφαλίζονται μέσω αναδιάταξης δαπανών πόροι ύψους 2,6 δις ευρώ ή 1,1% του ΑΕΠ για την στήριξη των ασθενέστερων, του κοινωνικού κράτους, της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.
Η μείωση του ελλείμματος κατά 8,4 δις ευρώ ή 3,6% ΑΕΠ προκύπτει σχεδόν ισόποσα από τη μείωση των δαπανών και την αύξηση των εσόδων. Συγκεκριμένα:
- 4,5 δις ευρώ ή 1,8% του ΑΕΠ προέρχονται από τα καθαρά έσοδα,
- 4,2 δις ευρώ ή 1,7% του ΑΕΠ από τη μείωση των δαπανών, από αυτά:
– 2,3 δις ευρώ ή 0,9% του ΑΕΠ από τη μείωση των πρωτογενών δαπανών του προϋπολογισμού κάτι που γίνεται για πρώτη φορά σε προϋπολογισμό,
– 0,5 δις ευρώ ή 0,2% του ΑΕΠ προέρχεται από την μείωση των δαπανών για παραλαβές εξοπλιστικών προγραμμάτων,
– 1,4 δις ευρώ ή 0,6% του ΑΕΠ οφείλεται στην μείωση των δαπανών για προμήθειες νοσοκομείων.
Το έλλειμμα του ΠΔΕ μειώνεται κατά 750 εκ. ευρώ ή κατά 0,3% του ΑΕΠ, ενώ δαπάνες για τόκους αυξάνονται κατά 600 εκ. ευρώ ή 0,25% του ΑΕΠ λόγω των μεγάλων δανειακών αναγκών και του υψηλού κόστους δανεισμού των προηγούμενων ετών.
Η εξέλιξη του δημόσιου χρέους
Το μέγεθος της δημοσιονομικής προσαρμογής οδηγεί σε μικρότερες από το 2009, αλλά ακόμη υψηλές δανειακές ανάγκες. Το χρέος της κεντρικής κυβέρνησης θα φτάσει τα περίπου 325 δις ευρώ (από περίπου 300 δις ευρώ το 2009) και το χρέος της γενικής στα 295 δις ευρώ (από περίπου 272 δις ευρώ το 2009).
Αυτό καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη για συνέπεια στην εκτέλεση του προϋπολογισμού, πολύ δε περισσότερο όταν ο εκτροχιασμός του 2009 οδήγησε σε έκτακτο διπλασιασμό του δανειακού προγράμματος προκαλώντας σημαντικό πλήγμα στην αξιοπιστία του Ελληνικού δημοσίου ως εκδότη χρέους που αποτιμάται αρνητικά από τις αγορές.
Οι δαπάνες για τόκους θα πλησιάσουν τα 13 δις ευρώ το 2010 αυξημένες κατά 600 εκ. σε σχέση με το 2010.
Οι επιλογές μας
Ο στόχος της δημοσιονομικής προσαρμογής πρέπει να επιτευχθεί, όπως είναι και αναγκαίο να στηριχθεί η οικονομία και η προοπτικές ανάπτυξης της χώρας. Η ταυτόχρονη εξυπηρέτηση αυτών των δύο στόχων απαιτεί να γίνουν συγκεκριμένες επιλογές:
- Γιατί πρέπει να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα και το χρέος, ώστε να σταματήσει το δημόσιο να τροφοδοτεί το μεγάλο εξωτερικό έλλειμμα και να σταματήσει να απορροφά παραγωγικούς πόρους από την οικονομία.
- Γιατί αν δεν ανακάμψει γρήγορα η οικονομία και τα εισοδήματα το δημοσιονομικό πρόβλημα θα διογκώνεται.
- Γιατί αν όλα αυτά δεν γίνουν μέσα από δίκαιη αναδιανομή των εισοδημάτων και των βαρών (συμπεριλαμβανομένης και της πάταξης της φοροδιαφυγής) ούτε ο στόχος της ανάπτυξης ούτε ο στόχος της δημοσιονομικής ισορροπίας θα επιτευχθούν με διατηρήσιμο τρόπο.
Με τον προϋπολογισμό του 2010 υλοποιούνται οι δεσμεύσεις μας, ύψους 2,6 δις ευρώ ή 1,1% του ΑΕΠ για την στήριξη της οικονομίας με αναδιάταξη των προτεραιοτήτων και των δαπανών του προϋπολογισμού. Συγκεκριμένα:
· Αύξηση των δαπανών για την εκπαίδευση (από ΤΠ και ΠΔΕ), 1 δις ευρώ.
· Έκτακτο επίδομα αλληλεγγύης (β’ δόση), 500 εκ. ευρώ.
· Αύξηση επιστροφής ΦΠΑ αγροτών, 150 εκ. ευρώ.
· Προσλήψεις νοσηλευτικού προσωπικού, 70 εκ. ευρώ.
· Αύξηση επιδόματος ανεργίας ώστε σταδιακά να φτάσει το 70% του βασικού μισθού, 100 εκ. ευρώ.
· Αύξηση αγροτικών συντάξεων, 350 εκ. ευρώ.
· Εισοδηματική πολιτική σε μισθούς και συντάξεις, 160 εκ. ευρώ.
· Συνολική αύξηση δαπανών ΠΔΕ, 800 εκ. ευρώ, (500 εκ. ευρώ για εκπαίδευση).
Τα φορολογικά έσοδα αυξάνονται, όχι με αυξήσεις συντελεστών στα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα αλλά μέσω:
- Της έκτακτης εισφοράς κοινωνικής ευθύνης από τα μεγάλα κέρδη και τις μεγάλες ακίνητες περιουσίες (1 δις ευρώ).
- Της αξιοποίησης κάθε μέσου για τον αποτελεσματικότερο φορολογικό έλεγχο και την είσπραξη ανείσπρακτων οφειλών (1,2 δις ευρώ).
- Της φορολογικής μεταρρύθμισης στο μέγεθος που μπορεί να αποδώσει μέσα στο 2010, μαζί με τη συμβολή της ανάκαμψης της οικονομίας (1,2 δις ευρώ).
- Της αύξησης του ειδικού φόρου κατανάλωσης στα ποτά και τσιγάρα (255 εκ. ευρώ).
Παράλληλα υπάρχει και μια σημαντική συνεισφορά ύψους περίπου 800 εκ. ευρώ από την μείωση των επιστροφών εσόδων και από άλλα μη φορολογικά έσοδα.
Οι δαπάνες μειώνονται κυρίως από την μείωση των πρωτογενών δαπανών, για πρώτη φορά κατά 3,8% ή κατά 2,3 δις ευρώ στην οποία συντελούν:
- Η μείωση των λειτουργικών δαπανών κατά 11% ή 1,1 δις ευρώ (εκ των οποίων μείωση των καταναλωτικών δαπανών κατά 25,5% ή 900 εκ. ευρώ).
- Η μείωση των δαπανών για ασφάλιση, περίθαλψη και κοινωνική προστασία κατά 9,7% ή 1,7 δις ευρώ μέσω κυρίως ενός προγράμματος συγκράτησης των δαπανών στα ασφαλιστικά ταμεία.
- Η συγκράτηση των δαπανών για μισθούς και συντάξεις οι οποίες αυξάνονται κατά 2,8%.
Τα επόμενα βήματα
Η προσπάθεια για το νοικοκύρεμα στον δημόσιο τομέα δεν σταματάει με τον προϋπολογισμό αυτό. Το 2010 θα είναι καθοριστικό έτος για τις μεγάλες τομές που χρειάζεται να υπάρξουν με γνώμονα την καλύτερη διαχείριση του δημόσιου χρήματος και τη δικαιότερη αναδιανομή των βαρών και των ωφελειών, παράλληλα με την προσπάθεια για δημοσιονομική προσαρμογή και μείωση του δημόσιου χρέους μεσοπρόθεσμα.
Ήδη έχει προωθηθεί η ανεξαρτητοποίηση της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας με το νομοσχέδιο που θα τεθεί προς ψήφιση στις αρχές του έτους μετά την ολοκλήρωση του κοινωνικού διαλόγου. Έως το τέλος του έτους αυτού θα έχει κατατεθεί και το πόρισμα της ανεξάρτητης επιτροπής με τη συνολική αποτύπωση και αξιολόγηση της δημοσιονομικής κατάστασης.
Επιπλέον θα εφαρμοστούν μέτρα όπως:
- Αναστολή των προσλήψεων στο δημόσιο για το 2010 πλην των τομέων της υγείας, της παιδείας και της δημόσιας ασφάλειας.
- Από το 2010, η πολιτική των προσλήψεων θα ακολουθεί τον κανόνα 1 πρόσληψη για κάθε 5 αποχωρήσεις (εξαιρούνται οι τομείς της υγείας, της παιδείας και της δημόσιας ασφάλειας).
- Ο προϋπολογισμός θα εκτελεστεί με τακτικό μηνιαίο έλεγχο δαπανών σε κάθε υπουργείο και νομικό πρόσωπο.
- Θα καταργηθούν ή συγχωνευτούν φορείς που δεν χρειάζονται.
Τέλος, από τις επόμενες εβδομάδες ξεκινά η διαδικασία για δύο μεγάλες διαρθρωτικές τομές:
- Η αναμόρφωση του φορολογικού πλαισίου, για το οποίο ο διάλογος ξεκινά αμέσως τις επόμενες ημέρες από την κατάθεση του προϋπολογισμού.
- Η νέα διαδικασία κατάρτισης, παρακολούθησης και εκτέλεσης του προϋπολογισμού με την βοήθεια ανεξάρτητων φορέων και αξιοποιώντας διεθνή τεχνογνωσία.
Ο προϋπολογισμός του 2010 θέλουμε να είναι η τελευταία λέξη μιας περιόδου που τελειώνει και η πρώτη λέξη της νέας πορείας που ανοίγει η νέα κυβέρνηση. Είναι ένας μεταβατικός προϋπολογισμός που σηματοδοτεί την έναρξη της συνολικής προσπάθειας της κυβέρνησης και των πολιτών για να βγει η χώρα από το οικονομικό τέλμα που βρίσκεται σήμερα και να περάσει σε μια πορεία προοπτικής, δικαιοσύνης και αξιοπρέπειας για όλους.
