Γράφει ο Γιάννης Μαντζίκος*
Συμπληρώνονται 20 χρόνια από την τραγικότερη επέτειο της σύγχρονης Αφρικής,
τη γενοκτονία της Ρουάντα, το 1994. Στις 6 Απριλίου εκείνης της χρονιάς
ξεκίνησε η μαζική σφαγή περίπου 850.000 ανθρώπων, της φυλής των Τούτσι, από
τους ομοεθνείς τους της φυλής των Χούτου. Η αφορμή δόθηκε έπειτα από αεροπορικό
δυστύχημα, στο οποίο σκοτώθηκε ο πρόεδρος
Χαμπριαρινάμα, και το οποίο οι
ακραιφνείς Χούτου απέδωσαν σε δολιοφθορά των Τούτσι – πολλοί αναλυτές, πάντως,
υποστήριξαν την άποψη ότι οι ίδιοι οι Χούτου έριξαν το ελικόπτερο για να βρουν
την αφορμή.
Από εκείνα τα απίστευτης βιαιότητας γεγονότα, στη μνήμη μένουν,
κυρίως, οι συνεχείς εκκλήσεις που απηύθυνε ο διοικητής των στρατευμάτων του OHE
στη χώρα, ο Καναδός Ρομέο Νταλαίρ, για άμεση βοήθεια στην περιοχή. Οι λεγόμενες
μεγάλες δυνάμεις (κυρίως η Γαλλία και οι ΗΠΑ), αλλά και ο ΟΗΕ υπό τον Μπούτρος
Γκάλι και τον υπεύθυνο για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και μετέπειτα γενικό
γραμματέα, Κόφι Άνναν, υποτίμησαν την κατάσταση, με αποτέλεσμα μέχρι το τέλος
του Απριλίου να έχει εξοντωθεί περίπου το 20% του πληθυσμού της χώρας.
Τι γέννησε όμως η Ρουάντα;
Γέννησε για πρώτη φορά τη λεγόμενη Υπευθυνότητα στην Προστασία (R2P) από τα
Ηνωμένα Έθνη και δημιούργησε το πρώτο Δικαστήριο για Διεθνή Εγκλήματα. Τα δυο
αυτά δημιουργήματα, όμως, παραμένουν προβληματικά και σε αρκετές περιπτώσεις
χρησιμοποιούνται κατα το δοκούν. Η μετέπειτα έρευνα για την Ρουάντα έδειξε ότι
η πρωτοφανής βία του Απριλίου 1994 δεν ήταν αποκλειστικά προϊόν της παλαιάς
αντίθεσης μεταξύ των κυρίαρχων φυλών στη χώρα, των Χούτου και των Τούτσι, αλλά
εν μέρει ήταν και το αποτέλεσμα της προσπάθειας μια μικρης ελίτ να παραμένει
στην εξουσία, χρησιμοποιώντας ακραίους Χούτου οι οποίοι χειρίστηκαν άψογα το
μοναδικό μαζικό μέσο επικοινωνίας και ενημέρωσης που υπήρχε στη χώρα, το
ραδιόφωνο, για να φανατίσουν τα πλήθη. Τα σλόγκαν των κηρυγμάτων εκείνων είναι
αποτροπιαστικά: “Θάνατος στις κατσαρίδες” ή “όποιος κρύβει κατσαρίδα θα
τον πατήσουμε όπως αυτήν”.
Το θέμα όμως είναι τι έμαθε η ίδια η Ρουάντα. Για πολλά χρόνια, η ιστορία
της γενοκτονίας των Τούτσι δεν διδασκόταν στα σχολεία. Κι όταν αποφασίστηκε η
διδασκαλία της πρόσφατης ιστορίας, τα βιβλία που χρησιμοποιήθηκαν γράφτηκαν με
δογματική απολυτότητα: μεγάλο μερίδιο ευθυνης αποδόθηκε στους βέλγους αποικιοκράτες,
αλλά και στους Χούτου που στο απώτερο παρελθόν κυβερνούσαν για χρόνια.
Οι δογματικές αυτές προσεγγίσεις απηχούν και την επιθυμία του σημερινού
προέδρου της χώρας, Πολ Καγκάμε. Παρά το ότι ο άνθρωπος αυτός λατρεύεται από
πολλά δυτικά μέσα ενημέρωσης ως ο κύριος αρχιτέκτονας του σύγχρονου “θαύματος”
της Ρουάντα, οι φωνές για την παρουσία του επί μακρόν στο αξίωμα πληθαίνουν. Η
παρατεινόμενη στρατιωτική εμπλοκή στο Κονγκό, η πρόσφατη δολοφονία σε
νοτιοαφρικανικό έδαφος ενος πρώην αρχηγού μυστικών υπηρεσιών που ζητούσε
πολιτικό άσυλο και η άρνηση του Καγκάμε να απαντήσει πώς βλέπει τη διαδοχή του
γεννούν πολλά ερωτήματα για το μέλλον. Αλλά, κυρίως, θέτουν ένα άλλο, πιο
αδυσώπητο ερώτημα: άραγε στη Ρουάντα τους δίδαξε τίποτα εκείνη η χωρίς νόημα
ανθρωποθυσία;
* Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων με ειδίκευση στις αφρικανικές υποθέσεις. Σε λίγο κυκλοφορεί το βιβλίοτου, Al Qaeda: The Transformation of Terrorism in the Middle East and North Africa (PSI Guides to Terrorists, Insurgents, and Armed Groups) (μετον Denise N. Baken)
ΠΗΓΗ
